TGAU Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg (Dwyradd)
Archwiliwch destunau adolygu Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg (Dwyradd) TGAU WJEC. Gwiriwch y fanyleb swyddogol ar gyfer holl ofynion blwyddyn eich arholiad a'ch llwybr.
Cod cymhwyster: 3030CD
Manylion y cwrs
Asesiad Dwyradd, carfan addysgu 2025: Uned 1, 1 awr 30 munud, 60 marc, 15%; Uned 4b, 2 awr, 90 marc, 22.5%, gyda dwy dasg ysgrifennu: un orfodol ac un o ddewis o ddwy. Uned 6, 1 awr 30 munud, 60 marc, 22.5%: astudiwch y tair stori fer; nid yw’r detholiad a fydd yn y papur yn hysbys ymlaen llaw. Mae’r ganolfan yn dewis un nofel Uned 1. NEA: Uned 2, 10%; Uned 3, 10%, gyda barddoniaeth ysgrifenedig a chyflwyniad llafar; Uned 5, 20%, gyda thrafodaeth a gwaith creadigol ysgrifenedig. Graddau A*A*–GG. Mae cynnydd arholiad ysgrifenedig a pharatoi’r NEA ar wahân.
Ticiwch bwynt ar ôl ei adolygu. Caiff y cynnydd ei gadw ar y ddyfais hon yn unig; nid yw’n mesur meistrolaeth.
Canllawiau cwrs wedi’u hadolygu
Pwyntiau adolygu, gyda’r esboniad wrth eu hochr
Agorwch bwynt i ddarllen beth i’w wybod, sut i’w ddefnyddio mewn asesiad, esboniad mewn iaith syml a hunanwirio. Mae’r atebion yn aros ynghudd nes i chi ddewis eu dangos.
Opsiynau a ffynhonnell
Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan
- #Helynt — Rebecca Roberts
- Jac — Guto Dafydd
- Llechi — Manon Steffan Ros
- Llyfr Glas Nebo — Manon Steffan Ros
- O Ran — Mererid Hopwood
- Tom — Cynan Llwyd
Tudalen 12: un nofel o chwech; gall canolfannau ddewis testunau gwahanol ar gyfer carfanau gwahanol.
Nid oedd modd cadw’r cynnydd yn y porwr hwn. Bydd eich ticiau’n aros ar gyfer y dudalen hon yn unig.
Grŵp testun
Unedau 1 a 4b: darllen ac ysgrifennu
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.1:b1; u4b:4.1.2:b2; u4b:purpose:1
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae testun di-dor yn cyflwyno gwybodaeth mewn brawddegau a pharagraffau. Gall testun pytiog ddefnyddio tabl, diagram, hysbyseb neu restr.
- Mae sgimio yn chwilio am y pwnc a’r prif syniad; mae sganio yn chwilio am fanylyn penodol. Mae darllen manwl yn gwirio ystyr a chyd-destun.
- Dylai’r manylion a ddewiswch ateb y cwestiwn. Nid yw copi o bob ffaith yn ateb mwy cywir.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Darllenwch y pennawd, y labeli a’r unedau cyn defnyddio gwybodaeth o dabl.
- Dewiswch y dull darllen yn ôl y dasg: prif syniad, ffaith neu ddehongliad.
- Gwiriwch unrhyw amod neu eithriad yn y testun cyn ysgrifennu eich ateb.
Mewn iaith syml
Testun ymarfer: Mae’r llyfrgell ar agor tan 6 o’r gloch ar ddydd Llun, ond tan 4 o’r gloch ar ddydd Gwener. Mae sesiwn waith cartref ar ddydd Llun am 5 o’r gloch. Model: Mae dydd Llun yn addas i fynd i’r sesiwn, oherwydd mae’n dechrau am 5 a bydd y llyfrgell yn dal ar agor. Mewn tabl, byddai angen darllen rhes y diwrnod cywir a cholofn yr amser cau. Mae’r ateb yn cysylltu’r manylion â’r rheswm; nid yw’n rhestru’r holl amseroedd.
Hunanwirio
Pa ddull darllen sy’n addas i ddod o hyd i’r amser cau ar ddydd Gwener?
Dangos yr ateb
Sganio am y diwrnod ac yna darllen y manylyn yn fanwl: 4 o’r gloch. Mae angen gwirio’r rhes neu’r frawddeg gywir.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.1:b2; aa1:1; aa1:3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae dadansoddi yn egluro sut mae dewis penodol yn creu ystyr. Mae gwerthuso yn barnu pa mor addas neu argyhoeddiadol yw’r dewis mewn cyd-destun.
- Mae ffurf yn cynnwys y math o destun; mae strwythur yn cynnwys trefn y wybodaeth. Gall gramadeg, amser berfol a phatrymau brawddegau gyfrannu at yr effaith.
- Nid yw enwi techneg yn esboniad. Mae angen cysylltu gair neu batrwm â diben, cynulleidfa a dehongliad.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch ddyfyniad byr a phenodol, nid paragraff cyfan.
- Esboniwch ystyr y geiriau yn y sefyllfa hon, ac effaith bosibl ar y darllenydd.
- Cefnogwch werthusiad â rheswm; peidiwch â honni bod pob darllenydd yn teimlo’r un peth.
Mewn iaith syml
Testun ymarfer: Dewch heddiw. Ni fydd y cyfle hwn yn aros. Model: Mae’r ferf orchmynnol yn gwahodd gweithred uniongyrchol, a’r frawddeg fer wedyn yn creu brys drwy awgrymu bod amser yn brin. Gall hyn fod yn addas i hysbyseb, ond nid yw’r brys yn brawf bod y cynnig yn werth da. Mae’r model yn dadansoddi’r iaith ac yna’n gwerthuso’r neges. Mewn testun llenyddol, byddai angen cysylltu’r un manylder â’r cymeriad, y thema neu’r awyrgylch.
Hunanwirio
Pam nad yw ‘Mae brawddeg fer yn effeithiol’ yn ddigon?
Dangos yr ateb
Nid yw’n egluro beth mae’r frawddeg yn ei wneud yn y cyd-destun, pam y’i defnyddir nac ar ba sail mae’r effaith yn cael ei gwerthuso.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.2:b1; u4b:4.1.2:b3; u4b:4.1.2:b4; u4b:purpose:2; aa1:2
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae aralleirio yn ailgyfleu ystyr mewn geiriau newydd. Mae crynhoi yn dewis y prif bwyntiau ac yn hepgor manylion llai perthnasol.
- Mae cyfuno yn cysylltu gwybodaeth o fwy nag un testun. Rhaid cadw gwahaniaethau ac amodau, nid eu llyfnhau i un honiad anghywir.
- Gall dehongliad fynd y tu hwnt i ffaith uniongyrchol, ond rhaid dangos y dystiolaeth a therfynau’r casgliad.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Creuwch ddwy golofn o dystiolaeth a thrydedd golofn o gysylltiadau.
- Trefnwch y crynodeb yn ôl syniadau cyffredin a gwahaniaethau, nid un testun ac yna’r llall yn unig.
- Defnyddiwch gysyllteiriau fel ‘yn yr un modd’, ‘ond’ ac ‘ar y llaw arall’ pan fo’r berthynas yn wir.
Mewn iaith syml
Testunau ymarfer: A: Mae’r clwb yn cynnig hyfforddiant am ddim ar ddydd Sadwrn. B: Mae’r clwb yn cynnig sesiynau gyda’r nos am £3. Model: Mae’r ddau glwb yn cynnig hyfforddiant, ond maent yn wahanol o ran amser a chost: mae A yn cynnig sesiwn am ddim ar ddydd Sadwrn, tra bod sesiynau nos B yn costio £3. Ni ellir casglu bod B yn cynnig hyfforddiant gwell, gan nad yw’r testunau’n rhoi tystiolaeth am ansawdd. Mae’r crynodeb yn cyfuno ffeithiau heb ychwanegu barn ddi-sail.
Hunanwirio
Pam mae ‘Mae’r ddau glwb yn rhad ac am ddim’ yn grynodeb anghywir?
Dangos yr ateb
Mae’n dileu’r gwahaniaeth allweddol: mae B yn codi £3. Rhaid cadw amodau a gwahaniaethau wrth gyfuno.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b1; u4b:purpose:3; aa2:1; aa2:2
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Yn Uned 4b, rhaid cwblhau dwy dasg: mae’r gyntaf yn orfodol; dewiswch un o ddwy ar gyfer yr ail. Nid un dasg o ddewis o ddwy yn unig yw’r papur hwn.
- Mae pwrpas, cynulleidfa a ffurf yn llywio’r cynllun. Dewiswch dystiolaeth a geirfa berthnasol, trefnwch y pwyntiau a rheolwch y cywair. Gall tasg greadigol hefyd fod angen dilyniant a llais cyson.
- Mae Uned 4b yn para dwy awr, gyda 90 marc. Defnyddiwch y wybodaeth a’r marciau ar y papur i gynllunio amser ar gyfer darllen, y ddwy dasg ysgrifennu a gwirio.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Tanlinellwch y gynulleidfa, y pwrpas a’r ffurf ym mhob tasg. Gwnewch gynllun ar wahân ar gyfer y dasg orfodol a’r dasg ddewisol.
- Peidiwch â threulio’r holl amser ar y dewis cyntaf. Dewiswch yr ail dasg y gallwch ei datblygu gyda’r dystiolaeth neu’r syniadau mwyaf perthnasol.
- Gadewch amser i wirio trefn, cywair, cystrawen, sillafu ac atalnodi yn y ddau ymateb.
Mewn iaith syml
Model cynllun gwreiddiol ar gyfer tasg ymarfer: mewn araith am le darllen tawel, agorwch drwy gyfarch y gynulleidfa a chyflwyno’r angen; defnyddiwch reswm a manylyn perthnasol; cydnabyddwch wrthddadl am gost; gorffennwch gyda chais pendant. Byddai cynllun stori am yr un lle’n wahanol: cymeriad, digwyddiad, newid ac effaith. Yn yr arholiad, bydd angen cynllun ac ymateb i’r ddwy dasg, nid un yn unig.
Hunanwirio
Beth yw’r gwahaniaeth pwysig rhwng tasgau ysgrifennu Uned 4a a 4b?
Dangos yr ateb
Yn 4a, un dasg o ddewis o ddwy. Yn 4b, dwy dasg: y gyntaf yn orfodol, ac un o ddewis o ddwy ar gyfer yr ail.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u1:1.1.4:b1; u1:purpose:4; u4b:4.1.3:b13; aa2:3; aa2:4
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae brawddeg syml yn gallu rhoi pwyslais; mae cymal sy’n dechrau â ‘pan’, ‘er’ neu ‘oherwydd’ yn gallu egluro amser, cyferbyniad neu achos.
- Rhaid i amserau berfol a safbwyntiau fod yn gyson. Mae dewis amser yn newid ystyr, nid arddull yn unig.
- Mae atalnodi, sillafu a threigladau yn helpu i gyfleu ystyr yn eglur. Mae cyfeiriadau fel ‘hi’ neu ‘hyn’ angen gwrthrych clir.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Defnyddiwch brawddeg fer am reswm penodol, nid fel patrwm ym mhob paragraff.
- Gwiriwch dreigladau mewn patrymau fel ‘fy nghartref’, ‘ei gartref ef’ ac ‘ei chartref hi’.
- Darllenwch bob paragraff i wirio a yw’r cysylltiadau rhwng syniadau’n eglur.
Mewn iaith syml
Model: Pan gyrhaeddais y llyfrgell, roedd y cyfarfod eisoes wedi dechrau. Roeddwn yn hwyr. Er hynny, cefais groeso. Mae’r cymal cyntaf yn gosod amser, mae’r frawddeg fer yn rhoi pwyslais, ac mae’r cysylltiad olaf yn dangos cyferbyniad. Mae ‘cyrhaeddais’, ‘roedd’ a ‘cefais’ yn cadw’r digwyddiad yn y gorffennol. Cymharwch ‘fy nghartref’ â ‘ei chartref hi’: mae’r rhagenw’n newid y treiglad. Nid yw defnyddio geiriau hir yn gwneud ysgrifennu’n raenus os yw’r ystyr neu’r patrymau’n anghywir.
Hunanwirio
Cywirwch ‘ei cartref hi’, ac eglurwch pam.
Dangos yr ateb
‘Ei chartref hi’: mae’r rhagenw meddiannol benywaidd ‘ei’ yn achosi treiglad llaes i’r c.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b14
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae prawfddarllen yn gwirio cywirdeb; mae golygu hefyd yn gwirio ystyr, trefn a dewis geiriau ar lefel gair, brawddeg a thestun.
- Wrth drosi, cadwch ystyr, amser, negydd a chywair. Nid yw cyfieithu gair am air yn gwarantu cystrawen naturiol.
- Gall newid bach greu ystyr wahanol. Rhaid gwirio pwy sy’n gwneud beth ac a oes amod neu eithriad.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gwiriwch ystyr yn gyntaf, yna amserau berfol, treigladau, sillafu ac atalnodi.
- Tynnwch ailadrodd diangen heb golli manylion perthnasol.
- Wrth drosi testun byr, darllenwch yr ymateb gorffenedig fel Cymraeg annibynnol.
Mewn iaith syml
Model golygu: ‘Aeth hi i’r cyfarfod. Roedd y cyfarfod yn cyfarfod diddorol.’ Gwell: ‘Aeth hi i’r cyfarfod, a oedd yn ddiddorol.’ Mae’r ail frawddeg yn dileu ailadrodd ac yn cadw’r ystyr. Model trosi: ‘She did not attend because she was ill’ → ‘Ni ddaeth hi oherwydd ei bod yn sâl.’ Mae’r negydd a’r rheswm yn cael eu cadw, ac mae’r cymal yn defnyddio cystrawen Gymraeg. Nid ‘oherwydd hi oedd sâl’ yw’r patrwm safonol yma. Gwiriwch gyd-destun cyn dewis rhwng ‘dod’ a ‘mynd’.
Hunanwirio
Beth fyddai’n anghywir am drosi’r frawddeg Saesneg heb y negydd?
Dangos yr ateb
Byddai’n newid y ffaith allweddol: ni fynychodd hi. Mae cywirdeb ystyr yn bwysicach na chadw trefn geiriau’r Saesneg.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b2
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae adroddiad yn rhoi gwybodaeth berthnasol am ddigwyddiad i ddarllenwyr nad oeddent yno.
- Mae’r agoriad yn sefydlu pwy, beth, ble a phryd; mae’r manylion a’r cefndir yn dilyn.
- Gwahaniaethwch rhwng ffaith, honiad a dyfyniad. Peidiwch â dyfeisio tystiolaeth fel petai’n adroddiad go iawn.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Ysgrifennwch bennawd sy’n crynhoi’r digwyddiad, nid slogan diystyr.
- Dechreuwch â’r prif newyddion a rhoi manylion mewn trefn o bwysigrwydd.
- Priodolwch farn i’r sawl sy’n ei mynegi a chadwch gywair addas.
Mewn iaith syml
Model ffuglennol: Clwb darllen newydd yn agor. Agorodd disgyblion Ysgol y Bryn glwb darllen yn llyfrgell yr ysgol ddydd Llun. Bydd y clwb yn cyfarfod bob wythnos i drafod llyfrau a ddewisir gan yr aelodau. Dywedodd trefnydd y clwb fod croeso i ddarllenwyr o bob profiad. Mae’r agoriad yn rhoi’r newyddion, mae’r ail frawddeg yn egluro’r drefn, ac mae’r drydedd yn priodoli’r neges i’r trefnydd. Nid yw’r ysgrifennwr yn honni bod pawb wrth eu bodd heb dystiolaeth.
Hunanwirio
Pam mae angen priodoli barn mewn adroddiad?
Dangos yr ateb
Er mwyn i’r darllenydd wybod mai barn person neu ffynhonnell yw hi, nid ffaith sydd wedi’i chadarnhau gan yr adroddwr.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae atgof yn ail-greu profiad o’r gorffennol o safbwynt personol.
- Mae manylyn synhwyraidd yn gwneud yr eiliad yn benodol; gall myfyrdod diweddarach egluro pam mae’n bwysig.
- Nid oes angen rhestru pob digwyddiad mewn trefn dyddiadur.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch un eiliad neu gadwyn fer o ddigwyddiadau.
- Defnyddiwch y gorffennol ar gyfer y digwyddiad a gwahaniaethwch unrhyw fyfyrdod presennol.
- Gorffennwch â newid mewn dealltwriaeth neu deimlad, nid crynodeb ailadroddus.
Mewn iaith syml
Model gwreiddiol: Roedd arogl y papur newydd yn llenwi’r ystafell pan agorais y llyfr cyntaf. Arhosais wrth y drws, yn ansicr a fyddai rhywun yn siarad â mi. Yna symudodd merch ei chadair a gwneud lle. Nid wyf yn cofio pob gair o’r cyfarfod, ond rwy’n cofio’r weithred fach honno. Mae’r manylyn synhwyraidd yn agor yr atgof, ac mae’r myfyrdod yn egluro pam mae’r digwyddiad yn parhau’n bwysig.
Hunanwirio
Beth mae’r frawddeg olaf yn ei ychwanegu at drefn y digwyddiadau?
Dangos yr ateb
Myfyrdod: mae’n dewis yr hyn sydd wedi aros yn y cof ac yn egluro ei arwyddocâd personol.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b4
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae araith yn cyfathrebu â chynulleidfa sy’n gwrando. Dylai’r cyfeiriad, y cywair a’r enghreifftiau weddu iddi.
- Mae agoriad clir, pwyntiau datblygedig a diweddglo pendant yn helpu’r gwrandawyr i ddilyn.
- Gall cwestiwn rhethregol ac ailadrodd gynorthwyo’r ddadl, ond nid ydynt yn lle rhesymau.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Cyfarchwch y gynulleidfa a sefydlu’r diben.
- Datblygwch bob pwynt gydag enghraifft neu reswm.
- Gorffennwch â chais neu neges y gall y gwrandawyr ei chofio.
Mewn iaith syml
Model gwreiddiol: Gyfeillion, pryd gwnaeth llyfr newid eich meddwl ddiwethaf? Nid prawf o gyflymder darllen fydd ein clwb. Bydd yn gyfle i wrando, holi a darganfod syniadau newydd. Dewch â llyfr yr ydych yn ei garu neu lyfr nad ydych yn ei ddeall eto. Dewch i’r llyfrgell ddydd Llun. Mae’r cwestiwn yn agor y pwnc, mae’r cyferbyniad yn egluro’r diben, a’r gwahoddiad yn rhoi gweithred benodol. Byddai araith hirach yn datblygu’r rhesymau ymhellach.
Hunanwirio
Pam nad yw ychwanegu cwestiwn rhethregol at bob paragraff yn sicrhau araith dda?
Dangos yr ateb
Mae angen pwyntiau, tystiolaeth a threfn sy’n gweddu i’r gynulleidfa. Dylai’r cwestiynau wasanaethu’r ddadl.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b5
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae bwletin yn rhoi’r prif newyddion yn gryno ac yn eglur i gynulleidfa sy’n gwrando.
- Dylai brawddegau fod yn hawdd eu deall ar y clywed cyntaf.
- Mae angen gwahaniaethu rhwng manylion sydd wedi’u cadarnhau a gwybodaeth sydd heb ei chadarnhau.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dechreuwch â’r brif stori a’r ffaith bwysicaf.
- Defnyddiwch gysylltiadau clir wrth symud rhwng storïau.
- Darllenwch y bwletin yn uchel i wirio hyd a chystrawen.
Mewn iaith syml
Model ffuglennol: Dyma’r newyddion o Ysgol y Bryn. Mae clwb darllen newydd wedi agor yn y llyfrgell. Bydd y cyfarfod nesaf am hanner dydd ddydd Llun. Ac mewn chwaraeon, mae’r tîm pêl-droed wedi cyrraedd rownd derfynol y gystadleuaeth leol. Mae’r agoriad yn nodi’r ffynhonnell, mae’r brawddegau’n fyr ac mae’r cysylltiad yn dangos newid pwnc. Ni fyddai rhestr hir o gymalau cymhleth yn addas i wrandawyr na allant ail-ddarllen y frawddeg.
Hunanwirio
Pa wiriad sy’n arbennig o ddefnyddiol i fwletin?
Dangos yr ateb
Ei ddarllen yn uchel: dylai’r ystyr a’r newid rhwng storïau fod yn eglur ar y clywed cyntaf.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b6
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae datganiad i’r wasg yn rhoi gwybodaeth gan sefydliad i’r cyfryngau.
- Mae angen neges newyddion glir, manylion defnyddiol a gwybodaeth am y sawl sy’n cyhoeddi.
- Gall tôn gadarnhaol weddu i’r sefydliad, ond rhaid osgoi gor-ddweud neu honiadau di-sail.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Rhowch bennawd, dyddiad a’r prif gyhoeddiad.
- Ychwanegwch gefndir a dyfyniad wedi’i briodoli os yw’r dasg yn caniatáu.
- Gorffennwch â manylion cyswllt neu drefn ar gyfer rhagor o wybodaeth.
Mewn iaith syml
Model ffuglennol: Datganiad gan Ysgol y Bryn: clwb darllen wythnosol newydd. Bydd yr ysgol yn cynnal y cyfarfod cyntaf yn y llyfrgell ddydd Llun am hanner dydd. Nod y clwb yw rhoi lle i ddisgyblion drafod llyfrau mewn awyrgylch croesawgar. Mae rhagor o wybodaeth ar gael gan swyddfa’r ysgol. Mae’r sefydliad yn glir ac mae’r wybodaeth yn ddefnyddiol i rywun sy’n paratoi stori. Nid yw’r testun yn honni mai hwn yw’r clwb gorau yng Nghymru.
Hunanwirio
Sut mae’r ffurf hon yn wahanol i adroddiad papur newydd annibynnol?
Dangos yr ateb
Mae’r wybodaeth yn cael ei chyhoeddi gan y sefydliad ei hun ar gyfer y cyfryngau, nid gan adroddwr annibynnol.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b7
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae dyddiadur yn cofnodi digwyddiad a myfyrdod personol o safbwynt y sawl sy’n ysgrifennu.
- Mae’r dyddiad a’r person cyntaf yn helpu i sefydlu’r ffurf.
- Gall emosiwn newid drwy’r cofnod; nid rhestr o weithgareddau yn unig yw dyddiadur.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gosodwch ddyddiad a digwyddiad penodol.
- Dewiswch fanylion sy’n dangos y teimlad, yn hytrach na dweud ‘roeddwn yn hapus’ dro ar ôl tro.
- Gorffennwch â chwestiwn, gobaith neu newid mewn dealltwriaeth.
Mewn iaith syml
Model gwreiddiol: Dydd Llun. Roeddwn bron â throi’n ôl wrth ddrws y llyfrgell. Yna gwelais y cadeiriau mewn cylch, ac un ohonynt yn wag. Erbyn diwedd y cyfarfod, roeddwn wedi siarad am lyfr nad oeddwn erioed wedi meiddio ei drafod o’r blaen. Tybed a fydd siarad mor hawdd yr wythnos nesaf? Mae’r cofnod yn symud o ansicrwydd i hyder rhannol. Mae’r cwestiwn olaf yn cadw llais personol yn hytrach na gorffen fel adroddiad swyddogol.
Hunanwirio
Beth sy’n gwneud y model yn ddyddiadur yn hytrach nag adroddiad newyddion?
Dangos yr ateb
Y dyddiad, y person cyntaf a’r meddyliau preifat am y profiad, yn hytrach na chyfrif annibynnol ar gyfer y cyhoedd.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b8
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae pwnc clir a chyfarchiad addas yn helpu’r derbynnydd i ddeall y diben.
- Mae’r cywair yn dibynnu ar y berthynas: nid yr un iaith a ddefnyddir at ffrind ac at y pennaeth.
- Dylai cais nodi beth sydd ei angen a phryd, heb gynnwys manylion amherthnasol.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Ysgrifennwch linell bwnc sy’n crynhoi’r cais.
- Eglurwch y diben yn y paragraff cyntaf ac ychwanegu’r manylion perthnasol.
- Gorffennwch yn gwrtais gyda cham nesaf clir.
Mewn iaith syml
Model ffuglennol: Pwnc: defnyddio’r llyfrgell ar gyfer clwb darllen. Annwyl Bennaeth, Hoffwn ofyn am ganiatâd i gynnal clwb darllen yn y llyfrgell bob dydd Llun am hanner dydd. Byddai’r cyfarfodydd yn gyfle i ddisgyblion drafod llyfrau mewn grŵp bach. A fyddai modd cadarnhau a yw’r ystafell ar gael? Diolch am ystyried y cais. Yn gywir, Ceri. Mae’r cais, yr amser a’r cam nesaf yn glir; mae’r tôn yn gwrtais heb fod yn orffurfiol.
Hunanwirio
Pa ddau fanylyn sy’n gwneud y cais yn weithredadwy?
Dangos yr ateb
Beth sydd ei angen—defnyddio’r llyfrgell—ac amser y defnydd. Mae’r cwestiwn olaf yn gofyn am gadarnhad penodol.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b9
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae portread yn datgelu cymeriad drwy weithredoedd, llais, manylion a pherthnasoedd.
- Nid yw rhestr o nodweddion corfforol yn rhoi portread cyflawn.
- Gall cyferbyniad rhwng geiriau a gweithredoedd awgrymu rhywbeth am y person.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch ychydig o fanylion arwyddocaol.
- Dangoswch y person yn gwneud rhywbeth neu’n ymateb i rywun.
- Cynhaliwch safbwynt ac awyrgylch cyson.
Mewn iaith syml
Model gwreiddiol: Dywedodd Ceri nad oedd hi’n poeni am y cyfarfod. Ond wrth i rywun nesáu at y drws, symudodd y gadair wag ychydig yn nes at ei chadair hi. Cadwodd ei llyfr ar agor, er nad oedd wedi troi tudalen ers deg munud. Mae’r manylion yn awgrymu gofal ac ansicrwydd heb eu henwi’n uniongyrchol. Gall y darllenydd ddehongli’r bwlch rhwng ei geiriau a’i gweithredoedd.
Hunanwirio
Sut mae’r model yn dangos ansicrwydd heb ddefnyddio’r ansoddair ‘ansicr’?
Dangos yr ateb
Drwy’r gweithredoedd: cadw llyfr ar agor heb ddarllen a sylwi ar rywun wrth y drws.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b10
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae stori yn rhoi trefn ar ddigwyddiadau gyda safbwynt, tensiwn a newid.
- Mae cynllun yn helpu i osgoi gormod o gymeriadau neu ddatrysiad sydyn heb baratoi.
- Dylai dewis iaith a hyd brawddegau weddu i gyflymder ac awyrgylch yr olygfa.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gosodwch gymeriad a phroblem yn gynnar.
- Datblygwch y broblem drwy weithred neu wybodaeth newydd.
- Gwnewch i’r diwedd ddilyn o’r hyn a sefydlwyd, hyd yn oed os yw’n annisgwyl.
Mewn iaith syml
Model agoriad gwreiddiol: Roedd y llyfr ar y gadair wag pan gyrhaeddodd Ceri. Nid oedd enw ar y clawr, dim ond darn o bapur yn pwyso rhwng y tudalennau. Agorodd ef. Ei henw hi oedd ar y darn o bapur. Mae’r agoriad yn sefydlu problem fach a chwestiwn i’w ddatblygu. Gallai’r stori wedyn ddatgelu pwy adawodd y llyfr a pham. Nid oes angen ychwanegu damwain neu drosedd ar hap er mwyn creu tensiwn.
Hunanwirio
Pa gwestiwn mae’r agoriad yn ei godi i’r darllenydd?
Dangos yr ateb
Pwy adawodd y llyfr i Ceri, a pham? Dylai datblygiad y stori ymateb i’r cwestiwn hwn.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b11
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae ymson yn rhoi mynediad i feddyliau person mewn eiliad benodol.
- Gall y llais newid cyfeiriad, holi ei hun neu wrth-ddweud ei hun, ond dylai’r safbwynt barhau’n eglur.
- Nid sgwrs rhwng dau berson nac adroddiad hollwybodol yw ymson.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch eiliad o benderfyniad neu wrthdaro.
- Defnyddiwch y person cyntaf, cwestiwn mewnol a manylyn sy’n sbarduno’r meddwl.
- Dangoswch symudiad yn y meddwl yn hytrach na rhestr o deimladau.
Mewn iaith syml
Model gwreiddiol: Rwy’n dal yr allwedd. Un tro bach, a gallwn gau’r drws a dweud na ddaeth neb. Ond mae’r gadair wag yno o hyd. Beth os daw rhywun ar ôl y gloch? Rwy’n rhoi’r allwedd yn fy mhoced. Mae’r ymson yn symud o demtasiwn i reswm dros newid ac yna penderfyniad. Mae’r weithred olaf yn dangos beth sydd wedi newid heb esboniad hir gan adroddwr arall.
Hunanwirio
Beth fyddai’n torri safbwynt yr ymson?
Dangos yr ateb
Disgrifio meddyliau preifat person arall fel ffaith, neu newid i adroddwr hollwybodol heb reswm.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · u4b:4.1.3:b12
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae ysgrifennu am brofiad yn cyfuno cyfrif o’r digwyddiad â’i effaith arnoch.
- Mae manylion dethol yn gryfach na rhestru pob cam o’r diwrnod.
- Gall myfyrio egluro beth a ddysgwyd neu sut y newidiodd barn.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Sefydlwch y sefyllfa a’ch disgwyliad cyn y digwyddiad.
- Dewiswch foment sy’n dangos newid.
- Cysylltwch y diweddglo â’r profiad, nid â neges gyffredinol nad yw’n dilyn ohono.
Mewn iaith syml
Model gwreiddiol: Cyn y cyfarfod, roeddwn yn meddwl mai siarad am lyfrau oedd gwybod yr ateb cywir. Ond clywais ddau berson yn dehongli’r un cymeriad mewn ffyrdd gwahanol, a’r ddau yn defnyddio tystiolaeth. Pan ddaeth fy nhro i, gofynnais gwestiwn yn lle cuddio fy ansicrwydd. Gadewais y llyfrgell yn meddwl bod gwrando yn rhan o ddarllen hefyd. Mae’r profiad yn arwain at newid mewn dealltwriaeth sydd wedi’i seilio ar ddigwyddiad penodol.
Hunanwirio
Beth yw’r newid yn y model?
Dangos yr ateb
O gredu bod un ateb cywir i werthfawrogi trafodaeth a dehongliadau wedi’u cefnogi â thystiolaeth.
Grŵp testun
Asesiad di-arholiad: paratoi ar wahân
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Unedau 2 a 3: asesiad di-arholiad; Fersiwn 5
Dim ond rhan o’r gofyniad ffynhonnell y mae’r esboniad hwn yn ei chwmpasu. Caiff ei dic ei chadw ar wahân ac nid yw’n cyfrif fel gofyniad wedi’i adolygu’n llawn.
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Asesiad di-arholiad yw Uned 2, nid rhan o’r rhestr gynnydd arholiad ysgrifenedig.
- Mae grwpiau o dri yn trafod testun gweledol. Mae angen cysylltu cynnwys, technegau a gwahanol safbwyntiau ar hunaniaeth a chynefin.
- Mae gwrando ac ymateb yn bwysig yn ogystal â chyflwyno barn. Nid tair araith wedi’u dysgu yw trafodaeth.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gwiriwch y testun a’r thema gyda’r athro a dilyn amodau’r asesiad.
- Paratowch bwynt gyda golygfa, manylyn gweledol neu ddeialog fel tystiolaeth.
- Ymatebwch i bwynt rhywun arall gyda chytundeb neu wahaniaeth wedi’i resymu.
Mewn iaith syml
Model trafodaeth ymarfer: Rwy’n cytuno bod y cymeriad yn teimlo’n rhan o’r gymuned, ond mae’r golygfa olaf yn cymhlethu hynny. Mae’r camera yn ei adael ar wahân i’r grŵp. Tybed a yw hynny’n awgrymu bod perthyn yn newid? Mae’r model yn ymateb i rywun arall ac yn defnyddio manylyn gweledol i ddatblygu dehongliad. Yn fanyleb Fersiwn 5, mae Uned 2 yn 10% o’r Dwyradd, gyda 40 marc. Mae’r gwaith hwn ar wahân i’r ticiau arholiad ysgrifenedig.
Hunanwirio
Sut mae’r model yn gwneud mwy na mynegi barn bersonol?
Dangos yr ateb
Mae’n cysylltu â chyfraniad arall, yn defnyddio tystiolaeth weledol ac yn cynnig dehongliad y gall y grŵp ei drafod.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Unedau 2 a 3: asesiad di-arholiad; Fersiwn 5
Dim ond rhan o’r gofyniad ffynhonnell y mae’r esboniad hwn yn ei chwmpasu. Caiff ei dic ei chadw ar wahân ac nid yw’n cyfrif fel gofyniad wedi’i adolygu’n llawn.
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Ar gyfer carfan addysgu 2025, mae’r dasg ysgrifenedig yn 500–1,500 o eiriau ac yn 30 marc. Asesiad di-arholiad yw hi, nid papur arholiad.
- Astudiwch o leiaf chwe cherdd gan o leiaf dri bardd, gan gynnwys bardd o’r ugeinfed ganrif a bardd o’r unfed ganrif ar hugain. Dewiswch dair i’w gwerthfawrogi a’u cymharu, gyda chymariaethau synoptig â’r tair arall.
- Mae angen cerddi caeth, rhydd a phenrhydd. Mae’r ganolfan yn dewis y cerddi: nid oes rhestr unffurf o chwe theitl i’w dyfalu yma.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Cadarnhewch y thema, y chwe cherdd a’r amodau gyda’r athro.
- Cymharwch agweddau at yr un thema, gan gynnwys geirfa, ystyr llythrennol ac ymhlyg, mesur ac arddull.
- Defnyddiwch ddyfyniadau byr cywir a gwybodaeth berthnasol am gefndir y bardd. Gwahaniaethwch eich dehongliad oddi wrth ffaith.
Mewn iaith syml
Model cymharu gyda llinellau ymarfer gwreiddiol, nid cerddi gosod: A: ‘Gadawais y cartref gyda gwên.’ B: ‘O flaen y drws, arhosais.’ Mae A yn cyflwyno gadael fel gweithred gadarnhaol, tra bod saib B yn gallu awgrymu ansicrwydd. Byddai angen cyd-destun y cerddi i gadarnhau’r dehongliad. Mae mesur caeth yn dilyn rheolau penodol; gall cerdd rydd ddefnyddio patrwm heb berthyn i’r mesurau caeth, ac nid yw penrhydd yn dilyn patrwm metrig sefydlog. Ni ddylid galw pob ailadrodd sain yn gynghanedd. Mae’r canllaw hwn yn paratoi’r dull: rhaid darllen a dadansoddi’r chwe cherdd a ddewiswyd gan eich canolfan, a dilyn rheolau gwaith annibynnol.
Hunanwirio
Pam na ddylid defnyddio’r ddwy linell ymarfer fel cerddi gosod Uned 3?
Dangos yr ateb
Modelau gwreiddiol i egluro cymharu ydynt, nid cerddi a ddewiswyd gan y ganolfan. Mae’r asesiad yn gofyn am y chwe cherdd gwirioneddol a’r thema benodedig.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Unedau 2 a 3: asesiad di-arholiad; Fersiwn 5
Dim ond rhan o’r gofyniad ffynhonnell y mae’r esboniad hwn yn ei chwmpasu. Caiff ei dic ei chadw ar wahân ac nid yw’n cyfrif fel gofyniad wedi’i adolygu’n llawn.
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r ail dasg yn gyflwyniad unigol ar sail ymchwil, hyd at bum munud, gyda 30 marc yn Fersiwn 5.
- Mae angen dewis ffynonellau perthnasol, gwirio dibynadwyedd a gwahaniaethu rhwng ffaith a barn.
- Dylai’r cyflwyniad gyfathrebu casgliad clir mewn llais a chywair addas, nid darllen rhestr o ddolenni.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Cadarnhewch y thema a’r amodau gyda’r athro.
- Trefnwch agoriad, pwyntiau wedi’u cefnogi a chasgliad, gan gadw cofnod o’r ffynonellau.
- Ymarferwch amseru a llefaru; peidiwch â defnyddio’r canllaw i baratoi gwaith nas caniateir dan amodau’r asesiad.
Mewn iaith syml
Model cynllun ymarfer: cyflwyno’r cwestiwn; egluro dau safbwynt; profi’r dystiolaeth ar gyfer pob un; dod i gasgliad sy’n cydnabod terfynau’r ymchwil. Os yw ffynhonnell yn honni bod pawb yn cytuno, holwch sut y cafwyd y dystiolaeth a phwy sydd heb ei gynrychioli. Mae’r cyflwyniad a’r dasg ysgrifenedig gyda’i gilydd yn ffurfio Uned 3, sy’n 10% o’r Dwyradd. Nid yw’r rhestr arholiad ysgrifenedig yn honni bod cwblhau’r uned di-arholiad hon wedi digwydd.
Hunanwirio
Beth ddylech wneud cyn defnyddio honiad sy’n ymddangos ar un wefan yn unig?
Dangos yr ateb
Gwirio awdurdod, dyddiad, tystiolaeth a chadarnhad annibynnol perthnasol, a nodi ansicrwydd os na ellir ei gadarnhau.
Grŵp testun
Uned 1: #Helynt
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: #Helynt — Rebecca Roberts · Uned 1; #Helynt, Rebecca Roberts; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Rachel sy’n adrodd ei phrofiadau. Mae’r tensiwn gartref a’i pherthynas â Lois yn effeithio ar ei bywyd yn yr ysgol: nid yw’r digwyddiadau hyn yn ddwy stori ar wahân.
- Mae’r clwb drama yn cysylltu bywyd cyhoeddus Rachel â’i hofnau preifat. Mae perfformio gyda Gareth ac Eira yn dwyn trais ac ofn i’r amlwg, yn hytrach na dangos talent actio yn unig.
- Mae darganfod mai Tony yw ei thad yn newid ei dealltwriaeth o’r oedolion. Mae Shane yn ei hamddiffyn, ond mae cadw’r gwir oddi wrthi yn ychwanegu at thema twyll.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Adeiladwch gadwyn achos ac effaith: ofn gartref, ymateb ar y llwyfan, gweithred o ddewrder. Esboniwch y cysylltiad, nid y drefn yn unig.
- Cymharwch amddiffyniad Shane â’i amharodrwydd i ddatgelu’r gwir. Trafodwch y tensiwn rhwng bwriad da a chanlyniad niweidiol.
- Cysylltwch y trais domestig, tlodi a bwlio â phrofiadau’r cymeriadau. Trafodwch y syniadau a gyflëir gan yr awdur; peidiwch â honni gwybod ei meddyliau preifat.
Mewn iaith syml
Model dadansoddi: Mae’r olygfa ddrama yn dangos bod profiad Rachel o drais yn mynd gyda hi y tu allan i’r cartref. Nid perfformiad ysgol yn unig yw’r gwrthdaro: mae’r ofn yn cysylltu’r olygfa â’i pherthynas â’i thad. Felly, mae ei gallu i weithredu er gwaethaf ofn yn fwy arwyddocaol na’i disgrifio fel merch ddewr heb dystiolaeth. Mae’r nofel yn gosod problemau’r arddegau mewn cyd-destun cymdeithasol penodol. Wrth drafod cymhelliant yr awdur, defnyddiwch y digwyddiadau hyn i gynnig dehongliad o’r syniadau am drais, cyfrinachau ac amddiffyn; peidiwch â throi dehongliad yn ffaith am fywyd yr awdur.
Hunanwirio
Pam nad yw dweud bod Shane yn amddiffynnol yn esboniad cyflawn o’i berthynas â Rachel?
Dangos yr ateb
Mae ei weithredoedd yn ei hamddiffyn, ond mae hefyd yn cadw’r gwir am Tony oddi wrthi. Mae’r gwrthgyferbyniad yn dangos cymhlethdod amddiffyniad a thwyll.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: #Helynt — Rebecca Roberts · Uned 1; #Helynt, Rebecca Roberts; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r llais person cyntaf yn rhoi mynediad i ymateb Rachel, ond nid yw’n rhoi mynediad uniongyrchol i feddyliau pawb arall.
- Wrth ddweud ‘Fy ngadael i?’ ar y llwyfan, mae Rachel yn dynwared ei thad mewn tymer. Geiriau’r rôl sy’n rheoli a bygwth yw’r rhain, nid cais diniwed Rachel am sicrwydd.
- Mae’r cysylltiad rhwng golygfa’r llwyfan a’r cartref yn rhan o grefft y naratif. Mae Rachel yn ceisio gwneud i Eira deimlo’r ofn y mae hi ei hun yn ei deimlo.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch air neu batrwm penodol; enwch y dechneg dim ond os yw’r term yn gywir.
- Esboniwch sut mae’r cwestiwn yn newid ein dealltwriaeth o Rachel yn y sefyllfa hon.
- Gwahaniaethwch rhwng yr hyn a ddywedir mewn rôl ar y llwyfan a’r hyn y mae’r olygfa yn ei awgrymu am fywyd y cymeriad.
Mewn iaith syml
Model: Mae’r cwestiwn byr ‘Fy ngadael i?’ yn canolbwyntio’r rôl ar hawl y siaradwr i reoli’r person arall. Mae Rachel yn gostwng ei llais i ddynwared ei thad, ac mae cymryd eiddo Eira yn troi’r bygythiad yn weithred. Felly, nid yw hi’n mynegi ofn cael ei gadael yma: mae’n ail-greu patrwm y trais y mae hi wedi’i brofi. Mae gwybod pwy sy’n siarad, mewn pa rôl ac i ba bwrpas yn newid y dehongliad o’r geiriau.
Hunanwirio
Pam nad yw’r cwestiwn yn profi bod Rachel yn ofni cael ei gadael yn yr eiliad hon?
Dangos yr ateb
Mae’n siarad mewn rôl ac yn dynwared ei thad mewn tymer. Mae’r olygfa yn ymwneud â rheolaeth a gwneud i Eira deimlo ofn.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: #Helynt — Rebecca Roberts · Uned 1; #Helynt, Rebecca Roberts; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae ymateb creadigol yn defnyddio gwybodaeth gywir am y nofel ond yn creu geiriau newydd.
- Ar y llwyfan, gall Rachel gysylltu’r rôl ag ofn a gwrthdaro gartref. Ni ddylai’r cymeriad wybod cyfrinach nad yw wedi’i dysgu eto.
- Mae ymson yn llif meddyliau person cyntaf. Gall manylyn synhwyraidd a brawddeg fer gyfleu ofn heb restr o ansoddeiriau.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gosodwch yr ymson mewn eiliad benodol ar y llwyfan a nodwch beth mae Rachel yn ei wybod bryd hynny.
- Symudwch o’r sain neu’r golau i’r meddwl, ac yna at benderfyniad bach.
- Gwiriwch y llais, y wybodaeth a’r amser berfol cyn ychwanegu nodweddion arddull.
Mewn iaith syml
Model ymarfer gwreiddiol, nid dyfyniad: Mae’r golau yn fy nallu. Rwy’n clywed y geiriau, ond am eiliad nid y llwyfan sydd o’m blaen. Y cartref ydyw. Rwy’n cau fy nwrn ac yn anadlu unwaith eto. Rhaid i mi orffen yr olygfa. Mae’r model yn cysylltu teimlad â sefyllfa’r nofel heb ailadrodd y plot mewn rhestr. Nid yw’n ychwanegu datgeliad newydd nac yn honni mai dyma union feddyliau Rachel yn y testun gwreiddiol.
Hunanwirio
Pam y dylid osgoi cyfeirio at gyfrinach Tony mewn ymson wedi’i osod cyn i Rachel wybod y gwir?
Dangos yr ateb
Byddai hynny’n rhoi gwybodaeth ddiweddarach i’r cymeriad ac yn torri cysondeb y sefyllfa a’r safbwynt.
Grŵp testun
Uned 1: Jac
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Jac — Guto Dafydd · Uned 1; Jac, Guto Dafydd; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae diddordeb Jac mewn ymchwilio i farwolaethau Llywelyn Davies ac Eric Stevens yn cysylltu cliwiau â pherthnasoedd personol. Nid hel manylion ar hap yw adeiladwaith y dirgelwch.
- Mae Jim yn rhwystredig gyda Jac ar adegau ond yn ymateb i’w ddarganfyddiadau hefyd. Mae’r berthynas yn newid wrth i dystiolaeth ddod i’r amlwg.
- Mae’r rholbren, y clwb golff a’r CCTV yn rhan o gadwyn y cliwiau. Mae’r cyferbyniad rhwng delwedd gyhoeddus daclus a phroblemau cudd yn codi cwestiynau am ymddiriedaeth.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Trefnwch gliw, dehongliad Jac a chanlyniad mewn tair colofn. Peidiwch â chyflwyno amheuaeth fel prawf terfynol.
- Cysylltwch ei deimlad o beidio â pherthyn â’i benderfyniad i ganolbwyntio ar yr ymchwiliad.
- Trafodwch y cyd-destun cymdeithasol drwy ddigwyddiadau: pryderon ariannol y teulu a’r gwahaniaeth rhwng wyneb cyhoeddus pobl a’u bywyd preifat.
Mewn iaith syml
Model: Mae blaenoriaethu’r ymchwiliad yn datgelu beth sy’n bwysig i Jac, ond gall hefyd greu tensiwn yn ei berthynas â phobl eraill. Mae cliw megis y rholbren yn gwneud i’r darllenydd ailystyried rhywbeth cyffredin yn y cartref. Felly, mae’r awdur yn cysylltu byd arferol y teulu â byd y dirgelwch. Wrth drafod thema ymddangosiadau, defnyddiwch y cyferbyniad rhwng taclusrwydd allanol Heledd a’r anhrefn yn ei bywyd, yn hytrach na disgrifio ei chartref fel manylyn diystyr.
Hunanwirio
Pam mae angen gwahaniaethu rhwng cliw ac ateb terfynol yn eich trafodaeth o’r plot?
Dangos yr ateb
Mae’r nofel yn adeiladu’r dirgelwch yn raddol. Mae cliw yn sbarduno amheuaeth neu ddehongliad; rhaid dangos sut mae tystiolaeth arall yn ei gadarnhau neu’n ei newid.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Jac — Guto Dafydd · Uned 1; Jac, Guto Dafydd; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r gyffelybiaeth ‘roedden nhw fel jig-so’ yn cyfleu perthyn: mae’r plant eraill yn ffitio gyda’i gilydd, ond mae Jac yn teimlo’n wahanol.
- Mae’r naratif yn disgrifio Jac o’r tu allan mewn darnau megis ei deimlad o fod ar wahân. Nid yw defnyddio ei enw yn golygu bod pob disgrifiad yn niwtral.
- Mae delwedd o ddarnau sy’n ffitio hefyd yn addas i nofel ddirgelwch: mae’r darllenydd yn chwilio am wybodaeth i gyfannu’r patrwm.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Esboniwch ystyr y ddelwedd yn ei chyd-destun cymdeithasol cyn ei chysylltu â chynllun y dirgelwch.
- Dangoswch sut mae’r disgrifiad yn gwneud i ni ddeall unigrwydd Jac, nid adnabod ‘trosiad’ yn unig.
- Cymharwch y ddelwedd hon â’r ddelwedd o daclusrwydd cartref Heledd: mae’r ddwy yn dangos bwlch rhwng wyneb a gwirionedd.
Mewn iaith syml
Model: Mae cymharu’r plant â darnau jig-so yn cyflwyno perthyn fel ffitio i batrwm cyffredin. Nid yw Jac yn gweld ei hun yn rhan o’r patrwm hwnnw. Mae’r ddelwedd felly yn gwneud ei unigrwydd yn weladwy i’r darllenydd. Yn y nofel ddirgelwch, mae cyfannu patrwm hefyd yn atgoffa rhywun o chwilio am ateb. Mae cysylltu’r ddau ddefnydd yn ddyfnach na dweud bod y disgrifiad yn ‘effeithiol’ heb esboniad.
Hunanwirio
Sut y gall delwedd o jig-so wneud mwy nag un gwaith yn y nofel?
Dangos yr ateb
Gall gyfleu teimlad Jac o beidio â pherthyn a hefyd adlewyrchu cynllun y dirgelwch, lle mae cliwiau’n cyfannu patrwm.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Jac — Guto Dafydd · Uned 1; Jac, Guto Dafydd; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Wrth newid i safbwynt Jac, cadwch y cliwiau’n gywir ond creuwch lais person cyntaf eich hun.
- Mae canolbwyntio ar fanylyn bach yn gallu dangos chwilfrydedd. Nid oes angen datgelu diwedd y nofel mewn golygfa gynharach.
- Dylai symudiad o sylwi i amau ac yna penderfynu roi trefn i’r ymson.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch eiliad pan fo cliw’n codi cwestiwn i Jac.
- Defnyddiwch gwestiwn mewnol a brawddeg fer i ddangos newid yn ei feddwl.
- Gwiriwch nad yw’r model yn rhoi sicrwydd iddo pan mai amheuaeth sydd ganddo yn y nofel.
Mewn iaith syml
Model ymarfer gwreiddiol: Rwy’n edrych eto ar y patrwm. Rhywbeth mor gyffredin. Rhywbeth y gallai pawb arall ei anwybyddu. Ond os yw’r cliw hwn yn golygu’r hyn rwy’n ei feddwl, mae angen i mi holi Jim. Mae’r model yn arwain y darllenydd drwy broses meddwl, yn hytrach na rhestru priodweddau Jac. Mae’r amod ‘os’ yn cadw’r gwahaniaeth rhwng amheuaeth a gwybodaeth.
Hunanwirio
Beth mae defnyddio ‘os’ yn ei wneud yn y model?
Dangos yr ateb
Mae’n dangos bod Jac yn profi dehongliad posibl, nid yn gwybod yr ateb terfynol eto.
Grŵp testun
Uned 1: Llechi
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Llechi — Manon Steffan Ros · Uned 1; Llechi, Manon Steffan Ros; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Shane sy’n adrodd y digwyddiadau ym Methesda ar ôl marwolaeth Gwenno. Mae ei atgofion yn cyfannu’r hyn a ddigwyddodd yn y chwarel; ni ddylid tybio ei fod yn adrodd popeth yn agored.
- Mae’r criw o ffrindiau yn cynnwys pobl o gefndiroedd gwahanol. Mae’r tensiynau rhwng eu teuluoedd yn rhoi cyd-destun cymdeithasol i’r perthnasoedd.
- Mae Dion yn helpu Shane i guddio’r hwdi gwaedlyd. Mae Shane yn galw hyn yn arwydd o gyfeillgarwch, ond mae’r darllenydd hefyd yn gweld cuddio tystiolaeth.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gwahaniaethwch rhwng digwyddiad, cof Shane a’i ddehongliad ohono.
- Cymharwch ei ddisgrifiad o Dion fel ffrind da â goblygiadau’r weithred o guddio tystiolaeth.
- Defnyddiwch Bethesda, y chwarel a’r gwahaniaethau dosbarth i egluro’r byd cymdeithasol. Peidiwch â dyfeisio manylion hanesyddol am y chwarel.
Mewn iaith syml
Model: Pan mae Shane yn canmol Dion am guddio’r hwdi, mae cyfeillgarwch yn cael ei fesur yn ôl teyrngarwch iddo ef. Ond mae’r hwdi hefyd yn dystiolaeth. Gall y darllenydd felly gwestiynu’r gwerth y mae Shane yn ei roi ar y weithred. Mae’r bwlch hwn rhwng barn yr adroddwr a barn bosibl y darllenydd yn gwneud y nofel yn fwy cymhleth na stori am ffrindiau da a drwg. Mae’r lleoliad a’r cefndiroedd teuluol yn helpu i ddeall pam mae perthyn, parch a phŵer yn faterion pwysig i’r cymeriadau.
Hunanwirio
Pam nad yw canmoliaeth Shane o Dion yn golygu bod yn rhaid i’r darllenydd gymeradwyo’r weithred?
Dangos yr ateb
Mae Shane yn elwa o guddio’r dystiolaeth. Gall y darllenydd weld y goblygiadau moesol a chyfreithiol y mae ei ganmoliaeth yn eu cuddio.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Llechi — Manon Steffan Ros · Uned 1; Llechi, Manon Steffan Ros; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae adroddwr annibynadwy yn gallu cuddio gwybodaeth, camddehongli neu geisio cyfiawnhau ei hun. Nid yw’r term yn golygu bod pob gair yn gelwydd.
- Mae’r cof am Gwenno yn y chwarel yn defnyddio’r llechi gwlyb, y cymylau a’i chôt oren i greu cyferbyniad gweledol.
- Mae strwythur atgofion yn rhoi gwybodaeth yn raddol. Rhaid ystyried pryd y cawn wybod rhywbeth yn ogystal â beth a ddywedir.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch fan lle mae sylw Shane yn gwrthdaro â goblygiadau ei weithred.
- Dadansoddwch sut mae’r lleoliad tywyll a lliw’r gôt yn cyfleu’r cof a’r awyrgylch.
- Esboniwch effaith gohirio gwybodaeth ar ymddiriedaeth y darllenydd.
Mewn iaith syml
Model: Mae’r gôt oren yn sefyll allan yn erbyn y llechi a’r cymylau. Mae’r manylyn yn gwneud Gwenno yn fyw yng nghof Shane, er bod y darllenydd yn gwybod am ei marwolaeth. Mae hynny’n creu tensiwn rhwng bywiogrwydd y ddelwedd a thrychineb y naratif. Nid addurn yw’r lleoliad: mae’r chwarel yn gysylltiedig â’r digwyddiad sy’n rheoli’r nofel. Cysylltwch ddelwedd, cof a chynllun wrth egluro’r effaith.
Hunanwirio
Beth yw’r gwahaniaeth rhwng adroddwr person cyntaf ac adroddwr annibynadwy?
Dangos yr ateb
Mae person cyntaf yn disgrifio’r safbwynt gramadegol. Mae annibynadwyedd yn ymwneud â faint y gallwn ymddiried yn ei wybodaeth a’i ddehongliad.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Llechi — Manon Steffan Ros · Uned 1; Llechi, Manon Steffan Ros; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Gall ymateb creadigol gyfleu’r tensiwn rhwng teyrngarwch a chuddio gwybodaeth.
- Mae llais Shane yn gallu hunangyfiawnhau. Ni ddylai ymson ddileu’r cymhlethdod hwn drwy roi esboniad hollwybodol.
- Gall bwlch, saib neu newid meddwl adael i’r darllenydd amau rhywbeth heb eglurhad uniongyrchol.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gosodwch yr ymson wrth gofio cymorth Dion.
- Gadewch i’r llais ganmol y ffrind, ond cynnwys manylyn sy’n codi amheuaeth.
- Peidiwch â newid digwyddiadau’r hwdi na rhoi geiriau newydd fel dyfyniad o’r nofel.
Mewn iaith syml
Model ymarfer gwreiddiol: Roedd Dion yno. Dyna sy’n bwysig. Ni ofynnodd y cwestiwn yr oeddwn yn ei ofni; a minnau, ni roddais reswm iddo ei ofyn. Ffrind da. Rwy’n dweud hynny eto wrth fy hun. Mae’r ailadrodd olaf yn gallu awgrymu hunangyfiawnhad. Mae’r model yn defnyddio’r berthynas a’r bwlch mewn gwybodaeth fel sail greadigol, heb gyflwyno’r geiriau hyn fel rhan o’r testun gwreiddiol.
Hunanwirio
Sut mae’r frawddeg olaf yn ychwanegu at y model?
Dangos yr ateb
Mae’n awgrymu bod Shane angen perswadio ei hun o’i ddehongliad, gan adael lle i’r darllenydd amau.
Grŵp testun
Uned 1: Llyfr Glas Nebo
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Llyfr Glas Nebo — Manon Steffan Ros · Uned 1; Llyfr Glas Nebo, Manon Steffan Ros; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae Y Terfyn wedi newid bywyd Rowenna a Siôn. Mae’r llyfr glas yn rhoi lle i’r fam a’r mab adrodd eu profiadau, nid un cyfrif niwtral o’r digwyddiadau.
- Mae tyfu bwyd yn fater o oroesi ac yn ffynhonnell balchder i Siôn. Mae ei berthynas â Rowenna yn newid wrth i’w sgiliau a’i gyfrifoldebau gynyddu.
- Mae salwch Dwynwen a’r gofal amdani yn dangos pa mor fregus yw’r teulu. Mae atgofion Rowenna o’i bywyd cyn Y Terfyn yn cyferbynnu â’r blaenoriaethau newydd.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Cymharwch ddau gyfrif neu ymateb: beth sydd yr un fath a beth mae’r llais gwahanol yn ei ychwanegu?
- Cysylltwch olygfa’r moron â goroesi, balchder a newid yn rôl y mab.
- Trafodwch y cyd-destun cyn ac ar ôl Y Terfyn. Gwahaniaethwch rhwng yr hyn y mae’r testun yn ei ddatgelu a dyfalu am achosion y drychineb.
Mewn iaith syml
Model: Nid peth bach dibwys yw gweld y moron yn tyfu i Siôn. Mae’n teimlo ei fod wedi helpu i greu bywyd mewn byd sydd wedi colli llawer o’i drefn arferol. Mae rhannu’r newyddion â’i fam yn cysylltu goroesi â’r berthynas deuluol. Mae’r ddau lais yn ein hatgoffa nad yw’r un digwyddiad yn cael yr un effaith ar bob cymeriad. Gall Rowenna ei weld drwy atgofion o’r hen fywyd, tra bod Siôn yn canolbwyntio ar y byd y mae’n ei ddysgu nawr.
Hunanwirio
Pam mae’r ddau lais yn bwysig, yn hytrach na bod un adroddwr yn rhoi’r holl wybodaeth?
Dangos yr ateb
Maent yn dangos gwahanol brofiadau, atgofion a blaenoriaethau’r fam a’r mab, gan wneud ein dealltwriaeth o’r teulu yn fwy cymhleth.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Llyfr Glas Nebo — Manon Steffan Ros · Uned 1; Llyfr Glas Nebo, Manon Steffan Ros; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae disgrifio’r eginyn fel ‘seren fach yn nhywyllwch llaith y pridd’ yn drosiad: golau bach mewn lle tywyll.
- Mae’r cyferbyniad yn cysylltu tyfu bwyd â gobaith. Mae’r geiriau’n gwneud mwy na disgrifio lliw’r planhigyn.
- Mae’r llyfr glas a’r lleisiau gwahanol yn rhan o ffurf y nofel. Mae trefn datgelu profiadau yn effeithio ar ein dealltwriaeth o’r teulu.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dadansoddwch ‘seren’ a ‘tywyllwch’ fel cyferbyniad, gan gyfeirio at sefyllfa’r teulu.
- Cysylltwch yr effaith â balchder Siôn, nid â ‘gobaith’ yn gyffredinol yn unig.
- Dangoswch sut mae’r awyrgylch yn newid rhwng tyfu, atgofion a salwch.
Mewn iaith syml
Model: Mae’r drosiad o seren yn rhoi gwerth arbennig i eginyn bach. Mae’r tywyllwch o’i gwmpas yn dwysáu’r goleuni, fel y mae ansicrwydd bywyd ar ôl Y Terfyn yn gwneud llwyddiant Siôn yn fwy arwyddocaol. Nid oes angen honni bod popeth bellach yn ddiogel: mae’r nofel hefyd yn cynnwys salwch a cholled. Mae dadansoddi’r gwrthgyferbyniad yn caniatáu ateb sy’n sensitif i obaith a breuder ar yr un pryd.
Hunanwirio
Pam nad yw’r drosiad yn profi bod holl broblemau’r teulu wedi’u datrys?
Dangos yr ateb
Mae’n mynegi gobaith yn yr eiliad hon; nid yw’n dileu’r salwch, yr ansicrwydd na’r profiadau eraill yn y naratif.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Llyfr Glas Nebo — Manon Steffan Ros · Uned 1; Llyfr Glas Nebo, Manon Steffan Ros; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae cofnod yn y llyfr glas yn gallu cysylltu digwyddiad bach â newid mawr ym mywyd Siôn.
- Cadwch ei wybodaeth a’i berthynas â Rowenna yn gyson â’r eiliad a ddewisir.
- Gall y manylyn synhwyraidd cyntaf arwain at deimlad ac yna at fyfyrdod; nid oes angen rhestru holl hanes Y Terfyn.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Ysgrifennwch ar ôl gweld y moron cyntaf yn tyfu.
- Defnyddiwch fanylyn penodol o’r twnnel tyfu, ymateb y mab a’r awydd i rannu’r newyddion.
- Gwiriwch mai llais Siôn sydd gennych, nid gwybodaeth breifat Rowenna.
Mewn iaith syml
Model ymarfer gwreiddiol: Roeddwn yn edrych ar yr un darn o bridd eto. Heddiw, roedd rhywbeth wedi newid. Rwyf am i Mam ddod i weld, oherwydd nid moronen yn unig yw hon i mi. Mae’n arwydd y gallaf wneud rhywbeth sy’n ein helpu ni. Mae’r model yn rhoi ystyr i’r digwyddiad drwy safbwynt Siôn. Nid yw’n defnyddio geiriau’r nofel fel pe baent yn eiriau newydd yr ymateb.
Hunanwirio
Pa wybodaeth fyddai’n torri safbwynt Siôn mewn cofnod o’r fath?
Dangos yr ateb
Meddyliau neu gyfrinachau Rowenna nad yw wedi’u rhannu ag ef. Dylai ysgrifennu o’r hyn y mae ef yn ei weld, ei wybod a’i ddehongli.
Grŵp testun
Uned 1: O Ran
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: O Ran — Mererid Hopwood · Uned 1; O Ran, Mererid Hopwood; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Angharad sy’n adrodd ei phrofiadau. Mae gweld pobl drwy eu hesgidiau yn y bennod ‘Sgidie’ yn dangos safbwynt plentyn, nid disgrifiad oedolyn niwtral.
- Mae’r berthynas â Dad, Myng-gu ac Anti June yn siapio ei hunaniaeth. Yn ‘Cenfigen’, mae ei golwg ar ei hymddangosiad yn datgelu hunanfeirniadaeth a’i hangen am sicrwydd.
- Daw’r wybodaeth mai Anti June yw ei mam i’r amlwg drwy’r bennod hunangofiannol a ysgrifennodd Ifan. Mae hyn yn newid ystyr perthnasoedd ac atgofion cynharach. Nofel yw O Ran: nid yw llais person cyntaf yn gwneud y gwaith cyfan yn hunangofiant yr awdur.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Cymharwch beth mae Angharad yn ei ddeall yn blentyn â’r hyn a ddatgelir yn ddiweddarach.
- Cysylltwch hunanddelwedd, perthyn a chyfrinachau â’r digwyddiadau teuluol.
- Trafodwch y diwylliant a’r iaith yn y bywyd teuluol. Cefnogwch unrhyw honiad am gyfnod hanesyddol â thystiolaeth, nid â dyddiad cyhoeddi’r nofel.
Mewn iaith syml
Model: Mae’r datgeliad diweddarach am Anti June yn peri i’r darllenydd ailystyried y berthynas a welwyd drwy lygaid Angharad. Mae’r awdur felly yn defnyddio trefn gwybodaeth i newid ein dealltwriaeth o’r gorffennol. Yn y bennod am genfigen, mae’r sylw am fod yn hyll yn dangos barn y plentyn amdani ei hun; nid datganiad gwrthrychol gan yr awdur mohono. Mae gwahaniaethu rhwng llais, gwybodaeth a gwirionedd yn allweddol i drafod hunaniaeth a thwyll yn sensitif.
Hunanwirio
Pam y gall datgeliad tua diwedd nofel newid ystyr pennod gynharach?
Dangos yr ateb
Mae’r darllenydd yn ailystyried y perthnasoedd a’r gweithredoedd gyda gwybodaeth nad oedd gan y cymeriad neu’r darllenydd yn gynharach.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: O Ran — Mererid Hopwood · Uned 1; O Ran, Mererid Hopwood; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r frawddeg ‘Roeddwn i mor hyll.’ yn mynegi barn Angharad amdani ei hun yn ‘Cenfigen’. Mae’r gair ‘mor’ yn dwysáu’r hunanfeirniadaeth.
- Mae’r rhestr o nodweddion corfforol a’r brawddegau byrion yn gwneud i’r meddyliau ymddangos yn gyflym ac yn ddi-baid.
- Mae safbwynt plentyn a strwythur atgofion yn gwneud i wybodaeth fod yn rhannol. Mae’r darllenydd yn gallu gweld mwy nag y mae’r plentyn yn ei ddeall.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gwahaniaethwch rhwng barn yr adroddwr a disgrifiad gwrthrychol.
- Dadansoddwch sut mae’r gair dwysáu a’r brawddegau byrion yn gweithio gyda’i gilydd.
- Cysylltwch y llais â chydymdeimlad y darllenydd a’r thema hunanddelwedd.
Mewn iaith syml
Model: Mae ‘mor’ yn gwneud barn Angharad yn eithafol. Mae’r manylion sy’n dilyn yn dangos ei bod yn archwilio pob rhan o’i hymddangosiad fel pe bai pob un yn broblem. Gallwn felly gydymdeimlo â’i hansicrwydd heb gytuno â’i barn amdani ei hun. Dyma pam mae angen dweud pwy sy’n meddwl rhywbeth mewn dadansoddiad: gall llais y plentyn ddatgelu teimlad heb sefydlu ffaith am ei golwg.
Hunanwirio
Pam mae ‘Mae Angharad yn ei gweld ei hun yn hyll’ yn fwy cywir na ‘Mae’r awdur yn dweud ei bod yn hyll’?
Dangos yr ateb
Mae’n cadw’r gwahaniaeth rhwng barn bersonol y cymeriad a datganiad gwrthrychol am y cymeriad.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: O Ran — Mererid Hopwood · Uned 1; O Ran, Mererid Hopwood; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Gall ymateb creadigol ddefnyddio manylyn a fyddai’n bwysig i blentyn, fel esgidiau neu sain, yn hytrach na dadansoddiad oedolyn.
- Mae angen gosod yr atgof cyn neu ar ôl y datgeliad am Anti June. Mae hynny’n pennu beth mae Angharad yn ei wybod.
- Dylai llais, manylion a theimladau gyd-fynd; nid oes angen efelychu pob nodwedd o arddull yr awdur.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch atgof cynnar a nodwch y terfyn ar wybodaeth Angharad.
- Dechreuwch â manylyn synhwyraidd ac yna ymateb y plentyn.
- Gwiriwch nad ydych wedi rhoi’r datgeliad diweddarach yn ei meddwl yn rhy gynnar.
Mewn iaith syml
Model ymarfer gwreiddiol: Rwy’n clywed y camau cyn gweld pwy sydd wrth y drws. Rwy’n edrych i lawr yn gyntaf, oherwydd yno mae’r arwyddion rwy’n eu hadnabod. Yna daw’r llais. Mae’r model yn defnyddio’r sylw at draed a synau i greu safbwynt plentyn. Nid yw’n ychwanegu gwybodaeth am gyfrinachau’r oedolion nac yn cyflwyno geiriau newydd fel dyfyniad o’r bennod ‘Sgidie’. Gall atgof wedyn newid tôn os yw’r dasg yn gofyn am fyfyrdod diweddarach.
Hunanwirio
Pa ddewis sy’n pennu faint y gall Angharad ei ddeall mewn ymateb creadigol?
Dangos yr ateb
Yr eiliad a’r oedran yn y naratif: cyn neu ar ôl dysgu’r wybodaeth berthnasol, ac fel plentyn neu mewn myfyrdod diweddarach.
Grŵp testun
Uned 1: Tom
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Tom — Cynan Llwyd · Uned 1; Tom, Cynan Llwyd; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae bywyd Tom yn cysylltu’r cartref, y bloc o fflatiau a’r gymuned ddinesig. Mae pryderon ariannol ei fam a’i gwaith yn rhan o’r cyd-destun, nid manylion cefndir diystyr.
- Mae Kev, Dez a Baz yn defnyddio ofn a dylanwad. Mae cludo cyffuriau, trais a throsedd yn dangos bod gweithredoedd y gang yn effeithio ar bobl y gymuned.
- Mae Dai ac Ananya yn cynnig cefnogaeth wahanol. Ar ddiwedd y nofel, mae Tom yn penderfynu mynd at yr heddlu, ac mae Ananya yn pwysleisio y byddant yn mynd gyda’i gilydd.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Cymharwch ddylanwad y gang â chefnogaeth Dai ac Ananya, gan ddewis gweithredoedd penodol.
- Cysylltwch y penderfyniad diweddarach â’r ofnau cynharach i ddangos datblygiad cymeriad.
- Trafodwch dlodi, cymuned a throsedd drwy’r digwyddiadau. Peidiwch â chymysgu adroddiad newyddion go iawn â byd y nofel.
Mewn iaith syml
Model: Mae cynnig Ananya i fynd gyda Tom yn newid y penderfyniad o weithred unigol i weithred gyda chefnogaeth. Mae hynny’n cyferbynnu â’r ffordd y mae’r gang yn defnyddio perthynas i reoli ac i greu ofn. Mae’r nofel felly yn archwilio nid yn unig a yw Tom yn ddewr, ond hefyd pa berthnasoedd sy’n ei alluogi i weithredu. Gall cymuned fod yn fan lle mae trosedd yn digwydd ac yn ffynhonnell gofal ar yr un pryd.
Hunanwirio
Pam mae angen trafod cefnogaeth Ananya wrth esbonio dewrder Tom ar ddiwedd y nofel?
Dangos yr ateb
Mae’r cynnig i fynd gyda’i gilydd yn dangos sut mae cefnogaeth yn helpu Tom i weithredu er gwaethaf ofn, nid dewrder unigol yn unig.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Tom — Cynan Llwyd · Uned 1; Tom, Cynan Llwyd; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae Tom yn dychmygu’r ddinas yn ‘anghenfil mawr’. Mae’r trosiad estynedig yn cysylltu traffig, synau a gwaith dur â chorff sy’n deffro.
- Mae’r llais person cyntaf yn dangos sut mae Tom yn rhoi trefn ar y byd drwy ddychymyg. Mae cyfeiriadau at archarwyr yn rhan o’i ffordd o ddeall pobl.
- Mae symud rhwng manylion cartrefol a bygythiad yn newid awyrgylch y naratif. Nid yw pob darn doniol yn dileu difrifoldeb y troseddau.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dadansoddwch sut mae sawl manylyn yn cynnal yr un ddelwedd, yn hytrach na nodi un trosiad yn unig.
- Cysylltwch y ddelwedd â safbwynt Tom a maint y byd sydd o’i gwmpas.
- Esboniwch sut gall dychymyg a hiwmor gydfodoli ag ofn yn yr un naratif.
Mewn iaith syml
Model: Mae’r ddelwedd o anghenfil yn gwneud y ddinas yn gorff sy’n anadlu, swnio ac yn symud. Mae’r manylion am draffig a’r gwaith dur yn ymestyn y trosiad, gan wneud yr amgylchedd yn fwy byw ac yn fwy pwerus na’r unigolyn. Gan mai Tom sy’n dychmygu hyn, mae’r darn hefyd yn datgelu ei lais creadigol. Mae’r cysylltiad rhwng techneg a chymeriad yn gryfach na dweud bod y disgrifiad yn ‘creu delwedd’ yn unig.
Hunanwirio
Beth sy’n gwneud y ddelwedd hon yn drosiad estynedig?
Dangos yr ateb
Mae sawl manylyn yn datblygu’r un gymhariaeth rhwng y ddinas a chorff byw, nid un gair cymharol yn unig.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Nofel Uned 1: cadarnhewch ddewis eich canolfan: Tom — Cynan Llwyd · Uned 1; Tom, Cynan Llwyd; adrannau 1.1.1–1.1.3
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae ymateb o safbwynt Tom yn gallu cysylltu ofn â’r penderfyniad i ofyn am gymorth.
- Mae angen cadw Ananya yn gymeriad gweithredol sy’n cynnig cefnogaeth, nid yn enw a ychwanegir at y diwedd.
- Gall cwestiwn mewnol ac ateb byr ddangos newid meddwl. Dylai’r manylion barhau’n gyson â’r eiliad yn y nofel.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gosodwch yr ymateb ar ôl penderfynu mynd at yr heddlu.
- Defnyddiwch weithred neu air sy’n dangos effaith cefnogaeth Ananya.
- Cadwch y llais person cyntaf a pheidiwch â dyfeisio canlyniad yr ymchwiliad.
Mewn iaith syml
Model ymarfer gwreiddiol: A fyddaf yn gallu dweud y cyfan? Rwy’n edrych ar Ananya. Nid oes rhaid i mi gerdded y ffordd hon ar fy mhen fy hun. Rwy’n dal i ofni, ond mae’r cam cyntaf yn llai amhosibl nawr. Mae’r model yn cadw’r ofn yn fyw; nid yw dewrder yn cael ei gyflwyno fel diflaniad pob pryder. Mae’r gefnogaeth yn gwneud gwahaniaeth i’r weithred nesaf heb ddyfeisio beth fydd yr heddlu yn ei wneud wedyn.
Hunanwirio
Pam y gall cadw’r ofn wneud yr ymateb yn fwy argyhoeddiadol?
Dangos yr ateb
Mae’n dangos bod Tom yn gweithredu er gwaethaf ofn ac oherwydd cefnogaeth, yn hytrach na newid yn sydyn i gymeriad heb unrhyw bryder.
Grŵp testun
Uned 6: Plant
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 6; Plant, Dylan Iorwerth; 6.1.1–6.1.4
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae dau barafeddyg yn ymateb i salwch sy’n taro plant. Mae galwadau’n cynyddu, ond nid oes digon o staff nac adnoddau. Storïwr person cyntaf ac aelod o’r criw yw’r un sy’n adrodd: profiad a barn unigolyn sydd gennym, nid adroddiad niwtral.
- Mae’r adrannau eraill yn yr ysbyty yn cynnwys triniaethau cosmetig. Gellir darllen y cyferbyniad â’r plant sâl fel beirniadaeth o flaenoriaethau ac anghydraddoldeb, yn enwedig gan fod y storïwr yn poeni am gyfle cyfartal.
- Ar ddiwedd y stori, maent yn cyrraedd ysgol merch y parafeddyg benywaidd. Mae’r argyfwng proffesiynol yn troi’n argyfwng personol. Mae’r diwedd yn gadael gobaith; peidiwch â dweud bod y ferch wedi marw. Mae’r esboniadau am achos y salwch yn rhan o’r ffuglen, nid cyngor meddygol.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Lluniwch gadwyn: galwadau → pwysau ar yr ysbyty → yr ysgol → merch y parafeddyg. Cysylltwch bob cam â newid mewn tensiwn.
- Cymharwch bryder am bob plentyn â phryder am blentyn y cymeriad ei hun. Esboniwch sut mae’r diwedd yn peri i ddarllenydd ailystyried yr hyn a ddigwyddodd o’r blaen.
- Gwahaniaethwch rhwng barn y storïwr, ffaith yn y plot a’ch dehongliad chi. Defnyddiwch fanylyn perthnasol yn hytrach na honni eich bod yn gwybod bwriad personol yr awdur.
Mewn iaith syml
Model dehongli: Mae cyrraedd ysgol merch y parafeddyg yn gwneud y salwch yn bersonol. Nid yw ei hymateb ofnus yn golygu nad oedd hi’n gofalu am y plant eraill; mae’r newid yn dangos sut mae’r un argyfwng yn effeithio ar rywun fel gweithiwr ac fel rhiant. Gellir hefyd weld beirniadaeth gymdeithasol yn y cyferbyniad rhwng triniaethau cosmetig a’r diffyg adnoddau i blant sâl. Mae’r plot, y cymeriad a’r thema felly’n gweithio gyda’i gilydd.
Hunanwirio
Pam nad yw’n gywir crynhoi’r diwedd fel ‘mae merch y parafeddyg yn marw’?
Dangos yr ateb
Mae’r ferch yn ddifrifol wael, ond mae’r diwedd yn gadael gobaith. Byddai honni ei bod wedi marw yn newid y plot ac yn colli effaith y diwedd.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 6; Plant, Dylan Iorwerth; 6.1.1–6.1.4
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r person cyntaf yn rhoi mynediad i sylwadau a sylweddoliadau’r storïwr. Gall hyn greu agosatrwydd ond hefyd ein hatgoffa mai un persbectif yw hwn.
- Mae ‘Yn crafangu am anadl’ yn cyflwyno’r anhawster anadlu fel brwydr gorfforol. Mae’r ferf yn gwneud y dioddefaint yn uniongyrchol; nid yw enwi’r ferf ar ei ben ei hun yn ddadansoddiad.
- Mae’r stori fer yn canolbwyntio ar argyfwng penodol, gyda’r diwedd personol yn newid sut rydym yn darllen y digwyddiadau blaenorol. Mae newid llais y parafeddyg a’r tensiwn cynyddol yn cysylltu arddull â chymeriad.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch ferf neu ddelwedd, dyfynnwch yn fyr ac esboniwch yr effaith yn ei golygfa.
- Trafodwch sut mae’r person cyntaf yn dylanwadu ar ein hymateb i’r ysbyty: pwy sy’n barnu, a pha dystiolaeth sy’n cefnogi’r farn?
- Rhowch gasgliad am effeithiolrwydd y manylyn. Gall darllenwyr ymateb yn wahanol; profwch eich dehongliad â’r testun.
Mewn iaith syml
Model arddull: Mae ‘crafangu’ yn awgrymu ymdrech boenus yn hytrach na symptom mewn rhestr. Mae’n gwneud anadlu’n frwydr ac yn peri pryder am y plentyn. Oherwydd bod aelod o’r criw yn adrodd, mae’r ddelwedd hefyd yn cyfleu’r hyn y mae’r gweithwyr yn ei weld wrth geisio helpu. Mae hynny’n fwy manwl na dweud bod y ferf yn gwneud y stori’n ddiddorol.
Hunanwirio
Beth sydd ar goll o’r ateb ‘Mae’r awdur yn defnyddio berf’?
Dangos yr ateb
Enghraifft benodol, dehongliad o ystyr y ferf a’i heffaith yn y cyd-destun. Yma mae ‘crafangu’ yn awgrymu brwydr boenus ac yn cynyddu pryder am y plentyn.
Grŵp testun
Uned 6: Torri Arferiad?
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 6; Torri Arferiad?, Gwenno Davies; 6.1.1–6.1.4
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r stori’n datblygu mewn tair rhan: Llŷr ac Einir yn mwynhau diwrnod o haf; Llŷr mewn siop flodau; ac ymweliad â bedd ei ffrind gorau, Ifan. Mae’r wybodaeth yn cael ei datgelu’n raddol.
- Yn y rhan gyntaf, mae Llŷr yn chwarae gyda blodyn menyn ac mae galwad ffôn yn tarfu ar y diwrnod. Yn y siop, mae’n nerfus ac yn anghyfarwydd â phrynu blodau. Mae’r darllenydd yn cael ei arwain i feddwl am Einir, cyn dysgu bod y blodau ar gyfer Ifan.
- Mae’r bedd a’r cerdyn yn newid ystyr y blodau. Daw’r gwrthgyferbyniad rhwng hwyl ddiniwed a galar yn ganolog. Peidiwch â throsi’r awgrym am gariad yn ‘ffaith’ mai i Einir mae’r tusw ar y diwedd.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dangoswch beth mae’r darllenydd yn ei wybod ym mhob rhan, a beth sydd heb ei ddatgelu eto.
- Cysylltwch nerfusrwydd Llŷr â’r sefyllfa: mae prynu blodau’n anghyfarwydd, ond mae’r ymweliad hefyd yn bersonol ac yn emosiynol.
- Esboniwch ddau ddefnydd gwahanol y blodau. Ystyriwch sut mae’r diwedd yn herio eich dehongliad cyntaf o’r siop.
Mewn iaith syml
Model plot a thema: Mae’r blodyn menyn yn rhan o chwarae rhwng Llŷr ac Einir. Mae’r blodau yn y fynwent yn arwydd o gofio Ifan. Mae defnyddio blodau yn y ddwy sefyllfa yn cysylltu’r dechrau a’r diwedd, ond mae eu hystyr yn newid o hwyl a chariad i gyfeillgarwch a cholled. Mae’r datgeliad yn annog y darllenydd i ailystyried nerfusrwydd Llŷr yn y siop.
Hunanwirio
Sut mae’r diwedd yn newid ein dehongliad o’r tusw?
Dangos yr ateb
Rydym yn dysgu bod y blodau ar gyfer bedd Ifan, nid rhodd i Einir. Mae’r tusw yn mynegi cof a hiraeth, ac mae’r wybodaeth hon yn newid sut rydym yn deall y siop flodau.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 6; Torri Arferiad?, Gwenno Davies; 6.1.1–6.1.4
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r strwythur tair rhan yn rheoli’r wybodaeth sydd ar gael. Nid rhestr o ddigwyddiadau’n unig yw cynllun: mae trefn y datgeliadau yn siapio ymateb y darllenydd.
- Mae’r llinell ar y cerdyn, ‘Gyda hiraeth mawr amdanat ti. Llŷr.’, yn mynegi’r berthynas yn uniongyrchol. Llŷr sy’n llofnodi’r cerdyn; nid sylw cyffredinol gan y storïwr ydyw.
- Mae gwrthgyferbyniad rhwng chwarae’r haf a’r fynwent. Mae’r teitl cwestiynol hefyd yn gadael lle i ystyried arferion a disgwyliadau, yn hytrach na gorfodi un ateb pendant.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Cymharwch awyrgylch y dechrau a’r diwedd gan ddefnyddio manylion o’r ddau.
- Trafodwch pam mae gwybodaeth am Ifan yn cael ei gohirio. Esboniwch sut y gall darllen am yr ail dro fod yn wahanol.
- Cysylltwch ‘hiraeth’ â’r cerdyn, y bedd a’r cyfeillgarwch. Peidiwch â rhoi geiriau’r cerdyn yng ngenau Einir.
Mewn iaith syml
Model arddull: Mae’r gair ‘hiraeth’ ar y cerdyn yn gwneud y golled yn bersonol, ac mae’r llofnod yn rhoi’r teimlad yn llais Llŷr. Mae’r wybodaeth hon yn ail-lunio’r awyrgylch: nid nerfusrwydd wrth brynu anrheg ramantus yn unig oedd yn y siop. Mae’r strwythur yn caniatáu i ni deimlo’r newid hwn ochr yn ochr â Llŷr.
Hunanwirio
Pam mae ‘strwythur tair rhan’ yn well gyda sylw ar wybodaeth ac effaith?
Dangos yr ateb
Mae enwi’r tair rhan’n disgrifio’r cynllun yn unig. Mae esbonio’r wybodaeth sydd wedi’i gohirio a’r datgeliad am Ifan yn dangos sut mae’r cynllun yn newid dealltwriaeth ac emosiwn y darllenydd.
Grŵp testun
Uned 6: Yr Wy
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 6; Yr Wy, Caryl Lewis; 6.1.1–6.1.4
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r tad a’r bachgen yn paratoi i adael Capel Celyn cyn boddi’r cwm i greu cronfa ddŵr ar gyfer Lerpwl. Mae’r cyd-destun hanesyddol yn bwysig, ond mae’r stori’n ei ddangos drwy brofiad teulu penodol.
- Mae’r tad yn pacio ac yn coginio wy. Mae’r bachgen yn ei roi yn ei boced cyn mynd at Fodryb Jên. Wrth fynd heibio’r fynwent, mae’n galw am ei fam; mae’r testun yn awgrymu bod ei fam wedi marw.
- Mae’r tad yn ymddangos yn dawel ac yn fewnblyg wrth geisio gorffen pacio. Nid yw diffyg sgwrs yn profi diffyg cariad. Ar y bore olaf, mae’n cloi’r tŷ ac yn taflu’r allwedd mewn nant: mae gweithred fechan yn dangos diwedd oes yn y cartref.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Cysylltwch y plot personol â’r cyd-destun: cartref, cymuned a’r fynwent, nid dyddiadau hanesyddol ar eu pen eu hunain.
- Gwahaniaethwch rhwng yr awgrym am y fam a’r hyn sy’n cael ei ddweud yn uniongyrchol.
- Rhowch ddau ddehongliad posibl o dawelwch y tad, yna dewiswch yr un sydd wedi’i gefnogi orau gan y pacio a’r golled.
Mewn iaith syml
Model cymeriad a chyd-destun: Gall distawrwydd y tad ymddangos yn oeraidd i’r bachgen, ond mae’r pacio a’r gadael yn cynnig dehongliad arall: mae’r tad ei hun yn wynebu colled ac yn cael trafferth ei mynegi. Nid yw’r stori’n cyflwyno boddi’r cwm fel digwyddiad pell yn unig. Mae’r allwedd, y tŷ a’r fynwent yn dangos yr hyn y gall teulu ei golli pan fydd lle’n diflannu.
Hunanwirio
Pam mae ‘nid yw’r tad yn caru ei fab’ yn gasgliad rhy syml?
Dangos yr ateb
Mae’r tad yn dawel, ond mae hynny’n digwydd wrth iddo baratoi i adael cartref a wynebu colled. Gall ei weithredoedd, megis coginio’r wy, a’r cyd-destun gefnogi dehongliad o ofal a galar heb lawer o eiriau.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 6; Yr Wy, Caryl Lewis; 6.1.1–6.1.4
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae’r wy yn cysylltu’r digwyddiadau o’i goginio hyd at fod ym mhoced y bachgen. Gall ei wres a’i oeri adlewyrchu cysur sy’n cael ei golli; dehongliad wedi’i seilio ar y manylion yw hyn, nid diffiniad sefydlog o bob wy mewn llenyddiaeth.
- Mae ‘Doedd ganddo ddim deigryn ar ôl.’ yn cyflwyno tristwch wedi’i ddisbyddu. Mae’r negyddiaeth a’r frawddeg fer yn cyfleu effaith y profiad heb araith hir.
- Mae’r bachgen a’r tad heb enwau, a cheir llawer o ystyr drwy wrthrychau a gweithredoedd. Gall y darllenydd weld y golled drwy’r wy, y calendr a’r allwedd yn hytrach na chael pob emosiwn wedi’i esbonio.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Olrheiniwch yr wy mewn mwy nag un man. Esboniwch sut mae ei ystyr yn newid wrth i’r bachgen symud o’r cartref.
- Defnyddiwch y term ‘symbol’ gyda manylyn ac effaith. Peidiwch â dweud bod gwrthrych yn symbol am ei fod yn ymddangos yn y teitl yn unig.
- Trafodwch y gwahaniaeth rhwng geiriau byr a theimladau dwys, a pham gall hynny fod yn effeithiol mewn stori fer.
Mewn iaith syml
Model arddull: Mae ‘Doedd ganddo ddim deigryn ar ôl.’ yn awgrymu nad yw’r bachgen wedi peidio â bod yn drist; mae wedi crio cymaint nes nad oes dagrau ar ôl. Mae byrder y frawddeg yn gwneud y golled yn dawel ac yn uniongyrchol. Mae’r wy sy’n oeri yn gallu atgyfnerthu’r ymdeimlad o gysur a chartref yn diflannu, ond rhaid dangos sut mae’r manylion yn cefnogi’r cysylltiad hwnnw.
Hunanwirio
A yw ‘dim deigryn ar ôl’ yn golygu bod y bachgen yn hapus bellach?
Dangos yr ateb
Nac ydy. Yn y cyd-destun, mae’n dangos tristwch a blinder emosiynol ar ôl crio, nid adferiad sydyn nac absenoldeb teimlad.
Grŵp testun
Uned 6: cymharu a dehongli
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 6: 6.1.3, 6.1.4 a chymharu testunau nas gwelwyd
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Astudiwch y tair stori fer. Bydd detholiad o un yn y papur, ond ni fydd y ganolfan yn gwybod ymlaen llaw pa un. Bydd angen ymateb hefyd i destunau llenyddol ac anllenyddol nas gwelwyd o’r blaen.
- Cymharwch ar sail pwynt cyffredin: cynnwys, agwedd, pwrpas, iaith neu ffurf. Defnyddiwch dystiolaeth o’r ddau destun a dangoswch debygrwydd neu wahaniaeth gwirioneddol, nid dau baragraff digyswllt.
- Darllenwch gydag empathi ond cadwch farn feirniadol. Gall dehongliadau amrywio: esboniwch pam mae un yn argyhoeddi drwy ddefnyddio manylion, gan barchu persbectif gwahanol. Crynhowch wybodaeth berthnasol yn eich geiriau eich hun.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Darllenwch y cwestiwn a’r testun newydd cyn penderfynu beth i gymharu. Darganfyddwch pwy sy’n siarad, at bwy, ac at ba bwrpas.
- Defnyddiwch bont fel ‘Yn yr un modd…’ neu ‘Mewn cyferbyniad…’, yna profwch y gymhariaeth gyda manylyn o’r ail destun.
- Gorffennwch â chasgliad penodol am effaith neu agwedd. Gwirio gramadeg ac eglurder yw rhan o ymateb llenyddol da hefyd.
Mewn iaith syml
Model cymharu gyda thestun anllenyddol ymarfer gwreiddiol, nid darn arholiad: ‘Bydd yr ysgol yn anfon diweddariad at deuluoedd am 17:00. Defnyddiwch y rhif ar y llythyr i gysylltu.’ Mae hwn yn rhoi gwybodaeth ac yn cyfarwyddo’r darllenydd. Mewn cyferbyniad, mae’r disgrifiad ‘Yn crafangu am anadl’ yn Plant yn gwneud dioddefaint yn fyw drwy brofiad y storïwr. Mae’r ddau’n ymwneud ag ymateb i sefyllfa, ond mae eu pwrpas, cywair a dull o ennyn ymateb yn wahanol. Ni fyddai cymhariaeth fel hon yn disodli darllen y detholiad a roddir yn y papur.
Hunanwirio
Beth sydd o’i le ar ‘Mae Plant yn defnyddio iaith ddiddorol, ac mae’r ail ddarn yn dda hefyd’?
Dangos yr ateb
Nid oes pwynt cymharu penodol, tystiolaeth na dehongliad. Dewiswch nodwedd berthnasol o bob darn ac esboniwch sut mae’r ddau ddull yn debyg neu’n wahanol o ran pwrpas ac effaith.
Grŵp testun
Uned 5: paratoi’r NEA ar wahân
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 5: asesiad di-arholiad; Fersiwn 5
Dim ond rhan o’r gofyniad ffynhonnell y mae’r esboniad hwn yn ei chwmpasu. Caiff ei dic ei chadw ar wahân ac nid yw’n cyfrif fel gofyniad wedi’i adolygu’n llawn.
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Yn Fersiwn 5, mae Uned 5 yn 20% o’r Dwyradd ac yn asesiad di-arholiad, gyda 60 marc. Mae trafodaeth grŵp o dri, hyd at ddeg munud, yn cyfrif am 40 marc; mae ymateb ysgrifenedig creadigol 500–1,000 o eiriau yn cyfrif am 20 marc.
- Mae’r gwaith yn ymateb i destun sbardun. Cadarnhewch y testun a’r amodau gyda’ch athro. Ymhlith y ffurfiau ysgrifennu mae blog, dyddiadur, portread, sgript, stori ac ymson. Defnyddiwch wersi’r ffurfiau cyffredin i baratoi, a’r gwersi blog a sgript isod.
- Yn y drafodaeth, gwrandewch ac ymatebwch i eraill gyda rhesymau a thystiolaeth. Yn yr ysgrifennu, defnyddiwch y sbardun i greu ymateb sydd â phwrpas, llais a strwythur, yn hytrach na chopïo’r testun.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Ar gyfer ymarfer, nodwch syniad o destun, eich safbwynt a manylyn sy’n ei gefnogi. Paratowch gwestiwn agored i’r grŵp.
- Cynlluniwch llais, digwyddiad neu ddilyniant, ac effaith derfynol yr ymateb creadigol. Dewiswch ffurf sy’n addas i’r dasg, nid ffurf ar hap.
- Dilynwch reolau’r ganolfan ar gymorth a gwaith annibynnol. Nid modelau’r canllaw yw eich gwaith NEA i’w gyflwyno. Mae’r NEA ar wahân i diciau’r arholiadau ysgrifenedig.
Mewn iaith syml
Model cynllun ymarfer gwreiddiol: ar ôl darllen sbardun am newid, gallai stori ddilyn cymeriad sy’n dychwelyd i le cyfarwydd sydd wedi newid. Byddai’r agoriad yn sefydlu disgwyliad, y canol yn datgelu’r newid drwy fanylion, a’r diwedd yn dangos ymateb newydd y cymeriad. Nid yw hyn yn dasg NEA swyddogol nac yn ymateb i’w gyflwyno: ffordd o ymarfer trefnu syniadau ydyw.
Hunanwirio
Pam na ddylid cyfrif Uned 5 fel gwaith llafar yn unig?
Dangos yr ateb
Mae ganddi drafodaeth lafar 40 marc ac ymateb ysgrifenedig creadigol 20 marc. Mae’r ddau’n NEA; nid yw’r rhan ysgrifenedig yn dasg arholiad ysgrifenedig.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 5: asesiad di-arholiad; Fersiwn 5
Dim ond rhan o’r gofyniad ffynhonnell y mae’r esboniad hwn yn ei chwmpasu. Caiff ei dic ei chadw ar wahân ac nid yw’n cyfrif fel gofyniad wedi’i adolygu’n llawn.
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae blog yn cyflwyno pwnc i ddarllenwyr, yn aml gyda llais personol a phenawdau clir. Nid rhestr o gofnodion dyddiadur yw pob blog: y pwrpas a’r gynulleidfa sy’n penderfynu’r cynnwys.
- Gall cwestiwn, manylyn diddorol neu brofiad agor y darn. Datblygwch bwyntiau mewn paragraffau a defnyddiwch is-benawdau pan fyddant yn helpu. Mae cywair naturiol yn dal i fod angen gramadeg ac atalnodi cywir.
- Yn Uned 5, defnyddiwch y ffurf i ymateb i’r sbardun yn annibynnol o dan amodau’r ganolfan. Mae’r model yma’n ymarfer gwreiddiol yn unig.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Dewiswch bennawd sy’n adlewyrchu’r pwnc. Penderfynwch a ydych yn hysbysu, yn myfyrio neu’n perswadio.
- Cysylltwch brofiad â syniad ehangach a manylyn penodol. Gall y diwedd wahodd darllenydd i feddwl neu weithredu.
- Gwiriwch nad yw’r cywair yn newid yn ddiangen a bod pob paragraff yn datblygu’r pwnc.
Mewn iaith syml
Model blog gwreiddiol: ‘Pam ydw i’n cadw hen luniau? Roeddwn i ar fin dileu llun aneglur o’r ardd. Yna sylweddolais mai hwn oedd yr unig lun o’r hen goeden. Nid ansawdd y llun oedd yn bwysig, ond yr hyn roedd yn fy atgoffa ohono. Y tro nesaf y byddwch yn clirio eich ffôn, efallai edrychwch ddwywaith.’ Mae’r pennawd, y profiad a’r gwahoddiad yn cysylltu’r llais personol â’r darllenydd.
Hunanwirio
Beth sy’n gwneud y model yn fwy na rhestr o ddigwyddiadau?
Dangos yr ateb
Mae’n defnyddio profiad i ddatblygu syniad am gof, gyda phennawd a diwedd sy’n cyfarch y darllenydd ac yn ei wahodd i feddwl.
- Craidd
Cwmpas: Craidd · Uned 5: asesiad di-arholiad; Fersiwn 5
Dim ond rhan o’r gofyniad ffynhonnell y mae’r esboniad hwn yn ei chwmpasu. Caiff ei dic ei chadw ar wahân ac nid yw’n cyfrif fel gofyniad wedi’i adolygu’n llawn.
Agor y canllawiau adolygu
Beth i’w wybod
- Mae sgript yn dangos gweithredoedd a pherthnasoedd drwy ddeialog a chyfarwyddiadau llwyfan. Nodwch y siaradwr yn glir. Nid oes rhaid i bob llinell esbonio teimlad yn uniongyrchol.
- Gall saib, symudiad neu wrthrych ddangos tensiwn. Dylai cyfarwyddiadau fod yn berthnasol ac yn ymarferol: mae cyfarwyddo pob ystum bach yn gallu amharu ar y darllen.
- Mae llais cyson yn gwahaniaethu cymeriadau. Gall iaith lafar fod yn addas, ond rhaid bod ystyr a strwythur yn eglur. Model gwreiddiol ar gyfer ymarfer yw’r darn isod, nid gwaith NEA i’w gyflwyno.
Beth i’w wneud mewn asesiad
- Gosodwch le a sefyllfa’n gryno. Penderfynwch beth mae pob cymeriad eisiau yn yr olygfa.
- Ysgrifennwch ddeialog sy’n newid y sefyllfa. Defnyddiwch gyfarwyddyd i ddangos rhywbeth na ddywedir.
- Darllenwch yn uchel i brofi bod y newid siaradwr yn eglur a bod y cyfarwyddiadau’n helpu.
Mewn iaith syml
Model sgript gwreiddiol: ‘[Cegin. Mae Carys yn dal amlen heb ei hagor.] OWAIN: Wyt ti’n mynd i’w hagor? CARYS: Yn nes ymlaen. [Mae’n rhoi’r amlen o dan lyfr.] OWAIN: Rwyt ti wedi dweud hynny dair gwaith.’ Mae cuddio’r amlen yn cyfleu osgoi rhywbeth, ac mae’r ail linell gan Owain yn datgelu patrwm. Nid oes angen i Carys ddweud ‘Rwy’n ofnus’ i’r darllenydd ystyried y posibilrwydd hwnnw.
Hunanwirio
Pam mae rhoi’r amlen o dan lyfr yn gyfarwyddyd perthnasol?
Dangos yr ateb
Mae’n datgelu gweithred sy’n gallu awgrymu osgoi neu bryder ac yn datblygu tensiwn yr olygfa. Nid addurn amherthnasol ydyw.
Rhestr destunau flaenorol
Mae’r ticiau hyn ar wahân i’r pwyntiau adolygu uchod ac nid ydynt yn cyfrif yn y cynnydd hwnnw.
Rhestr testunau Iaith a Llenyddiaeth Gymraeg (Dwyradd)
Ticiwch bob eitem wrth i chi adolygu. Caiff ticiau eu cadw ar y ddyfais hon yn unig.
Mae'r ticiau hyn yn cadw eich rhestr destunau flaenorol. Nid ydynt yn cyfrif fel cwblhau'r gofynion newydd uchod.
Sut mae OmniStudy yn helpu
- Atebwch gwestiynau arddull arholiad ar unrhyw destun isod a chael eich marcio mewn eiliadau, gydag adborth ar sut i ennill mwy o farciau.
- Cardiau fflach, cwisiau a gemau adolygu ar gyfer pob testun.
- Ymarfer papurau arholiad go iawn gyda chynlluniau marcio.
- Cynllunydd astudio gyda chyfrif i lawr at eich arholiadau, wedi ei adeiladu o amgylch eich testunau gwannaf.
- Mae popeth yn gweithio yn Gymraeg ac yn Saesneg.
Barod i ddechrau?
Am ddim i ddechrau. Dewiswch eich pwnc, atebwch gwestiwn, a gwelwch eich marc cyntaf mewn munudau.
Dechreuwch adolygu am ddim